Waarom we nog steeds zo moeizaam circulair bouwen

Iedereen roept dat we in 2050 circulair moeten zijn. Het klinkt geweldig, toch? Een gebouw als een soort legodoos die je eindeloos uit elkaar kunt halen. Maar de werkelijkheid is een stuk taaier. We zitten in een soort eeuwige pilotfase. Als je rondkijkt, zie je overal mooie projecten, maar de grote massa? Die beweegt nauwelijks. Het is niet zo dat we de techniek niet snappen, maar we zitten vast in een systeem dat gewoon niet mee wil werken. Echt, het is frustrerend.

Het systeem houdt ons gevangen

De hele bouw is ingericht op lineair denken. Je ontwerpt iets, je zet het neer, en na vijftig jaar schrijf je het af en sloop je de boel. Dat is onze standaard. Een slimme transitiedeskundige zei ooit treffend dat we gebouwen behandelen als een pakje boter met een houdbaarheidsdatum, terwijl ze eigenlijk materialendepots zouden moeten zijn. Dat is de essentie, maar ja, probeer dat maar eens uit te leggen aan een bank die alleen in de oude hokjes kan denken.

Veelgestelde vragen over de knelpunten

Waarom is die financiering zo'n drama?
Nou, banken houden niet van risico. Een gebouw met 'oude' materialen? Voor hen klinkt dat als een defect. Ze weten niet hoe ze de waarde van hergebruik moeten inschatten. Taxateurs kijken naar wat er op papier staat, niet naar de waarde van die specifieke balken over twintig jaar. Het is een klassiek gevalletje 'onbekend maakt onbemind'.

Zitten de regeltjes ons in de weg?
Ja, enorm. Het Bouwbesluit is er natuurlijk voor onze veiligheid – en dat is prima – maar het is zo rigide. Wil je hergebruikte stalen balken gebruiken? Succes met het aantonen dat die nog honderd procent voldoen aan de huidige brandeisen. Je bent soms langer bezig met papierwerk dan met bouwen. We missen gewoon een eerlijke meetlat voor circulariteit.

Waarom blijven we staren naar de portemonnee van vandaag?
Omdat de korte termijn altijd wint bij aanbestedingen. Nieuwe spullen zijn nu eenmaal goedkoper dan die zorgvuldig gedemonteerde baksteen. Niemand wil de extra tijd betalen die nodig is om iets slim uit elkaar te halen. Het is kortzichtig, maar wel hoe het werkt.

En de markt zelf?
Het is een kip-ei verhaal. Aannemers roepen dat er geen spullen zijn, opdrachtgevers vragen er niet om. Ondertussen gooien we met z'n allen 40% van ons afval op de hoop. Dat moet toch beter kunnen?

Valkuilen waar we steeds in trappen

• Greenwashing: Even een plantje tegen de gevel plakken en roepen dat je circulair bent. Doe niet zo gek.
• Kortetermijnbril: Alleen kijken naar wat de bouw vandaag kost, in plaats van wat het over dertig jaar nog waard is.
• De losse flodder: Circulariteit erbij doen als een 'duurzaamheidslabeltje'. Het moet in je ontwerp zitten, vanaf de eerste krabbel op de achterkant van een bierviltje.

Hoe komen we hieruit?

We moeten stoppen met praten en beginnen met anders doen. Een paar simpele stappen:

• Materialenpaspoort: Weet wat je in je pand stopt.
• Design for Disassembly: Schroef het in elkaar, lijm het niet!
• Eerlijk inkopen: Kijk naar de milieukosten, niet alleen naar de euro's.
• Leasen: Misschien hoef je die gevel niet te bezitten, maar alleen de functie te gebruiken.
• Checken: Hebben we gehaald wat we beloofden? Vaak vergeten we dit.

Lineair vs. Circulair in één oogopslag

Hoe nu verder?

Het is geen trend die wel weer overwaait. Wetgeving wordt strenger, grondstoffen worden duurder en we raken door onze voorraad heen. 'Urban mining' wordt straks gewoon business as usual. Ik zie de digitalisering en BIM als de grote gamechangers – als je precies weet wat er in je gebouw zit, kun je het ook hergebruiken.

Het komt erop neer dat we uit die lineaire loop moeten stappen. Het is lastig, ja. Maar is het onmogelijk? Zeker niet. Heb je hulp nodig bij die eerste stappen of wil je gewoon eens sparren over hoe je dit in je volgende project krijgt? Stuur ons een berichtje.